Helpt een spirituele houding bij het omgaan met kanker?

Achtergrond en doel
Eerdere onderzoeken bij mensen met kanker toonden aan dat een grotere spirituele betrokkenheid gepaard gaat met meer welbevinden. Ook werd gevonden dat mensen met veel klachten én een grote spirituele betrokkenheid een hogere kwaliteit van leven aangaven dan mensen met weinig klachten en geringe spirituele betrokkenheid. Klaarblijkelijk buffert spiritualiteit het nadelig effect van lichamelijke klachten op het welbevinden. Deze belangrijke bevinding willen we toetsen in een longitudinaal onderzoek, om zo na te gaan:

• of de mate van spirituele betrokkenheid kort na de operatie van invloed is op het welbevinden op een later tijdstip

• welke aspecten van spiritualiteit het meest bijdragen aan het welbevinden

• spiritualiteit van invloed is op de ervaren sociale steun, de manier van omgaan met moeilijke situaties en de ervaren ernst van lichamelijke klachten, beperkingen en levensbedreigendheid van de ziekte; en via deze weg weer van invloed is op welbevinden

• de spirituele betrokkenheid verandert in de loop van de tijd

• spiritualiteit een vergelijkbare invloed heeft als optimisme, of een aparte plaats inneemt.

Opzet
In deze studie worden vragenlijsten afgenomen bij minimaal 300 patiënten met kanker. De vragenlijsten worden afgenomen op drie tijdstippen: binnen 2 maanden na de operatie en 6 en 12 maanden daarna. Inmiddels hebben 460 mensen de eerste vragenlijst ingevuld. 383 mensen hebben alle drie de meetmomenten voltooid. Spiritualiteit wordt gemeten met de Spirituele Attitude en Interesse Lijst (SAIL). Deze vragenlijst meet meerdere aspecten: het ervaren van zin in het leven, vertrouwen, acceptatie, zorg voor anderen, verbondenheid met de natuur, spirituele activiteiten en transcendente ervaringen. Er vinden ook semi-gestructureerde interviews plaats bij een deel van de patiënten. Deze interviews zijn gericht op de vraag welke rol spiritualiteit gespeeld heeft in hun leven en tijdens hun ziekte.

Toepassing
Dit onderzoek kan aantonen of spirituele betrokkenheid bijdraagt tot welbevinden en zelfs het nadelige effect van kanker gerelateerde problemen op welbevinden kan ‘opvangen'. Ook geeft dit onderzoek inzicht in de wijze waarop dit effect tot stand komt. Deze kennis kan er toe bijdragen dat meer aandacht wordt geschonken aan spiritualiteit in de zorg voor kankerpatiënten.

Onderzoekers
Anja Visser, psycholoog/AIO, Helen Dowling Instituut 
Nicoline Uwland-Sikkema, psycholoog, Helen Dowling Instituut

Projectleiders
Dr. B. Garssen, psychofysioloog, Helen Dowling Instituut
Prof A.J.J.M. Vingerhoets,  Universiteit van Tilburg
Prof. I.H.M Borel Rinkes, Universitair Medisch Centrum Utrecht

Financiering: